Trong thời điểm học sinh lớp 12 bước vào giai đoạn cao điểm lựa chọn ngành học, chọn trường, việc định hướng nghề nghiệp cho con trở thành mối quan tâm lớn của nhiều phụ huynh.

Theo ThS. Lê Trung Kiên – Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo, sau hơn 15 năm tư vấn hướng nghiệp, ông đã tổng hợp được những sai lầm phổ biến mà phụ huynh thường rơi vào khi giúp con định hướng ngành nghề.

Sai lầm 1: Định hướng dựa trên “ngành an toàn” hoặc “đáng tiền”

Rất nhiều gia đình lựa chọn các ngành được cho là “an toàn”, “dễ xin việc” hoặc đang có tốc độ tăng trưởng cao, mà không xem xét đến đặc thù của ngành và mức độ phù hợp với năng lực, sở thích thực sự của học sinh. Khi học sinh không cảm thấy hứng thú, họ dễ rơi vào trạng thái chán nản, mất động lực và thậm chí bỏ dở con đường học tập.

Sai lầm 2: Chỉ dựa vào điểm thi để quyết định ngành

Thực tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết khoảng 30% học sinh năm 2023 đã thay đổi ngành học sau khi nhận được kết quả điểm chuẩn. Nhiều phụ huynh vì con không đạt mức điểm chuẩn mong muốn mà vội vàng chuyển sang ngành điểm thấp hơn, dù ngành đó không nằm trong định hướng ban đầu và không phù hợp với năng lực của học sinh.

Sai lầm 3: Định hướng dựa trên thu nhập trung bình hoặc danh tiếng của ngành, trường

Mức thu nhập cao chỉ bền vững khi người học có đủ năng lực, kỹ năng và kiên trì với nghề. Danh tiếng của trường hay bằng cấp cao không đồng nghĩa với khả năng làm việc hiệu quả hay cơ hội việc làm ổn định. Ví dụ, một số trường đại học danh tiếng vẫn có tỷ lệ thất nghiệp sau ra trường lên tới 12% theo báo cáo của VietnamWorks 2022.

Sai lầm 4: Để con tự quyết mà không có sự hỗ trợ, định hướng

Khi phụ huynh buông lỏng hoàn toàn, học sinh thường dựa vào bạn bè, trào lưu hoặc lựa chọn ngẫu nhiên. Điều này dẫn đến việc chọn ngành không dựa trên phân tích bản thân và thị trường lao động, tăng nguy cơ không hài lòng và thay đổi nghề trong tương lai.

Cách tiếp cận đúng: Đồng hành, phân tích năng lực và thị trường

ThS. Lê Trung Kiên khuyên phụ huynh nên:

• Thảo luận cùng con về sở trường, đam mê và những điểm mạnh, điểm yếu.
• Thu thập dữ liệu thực tế về nhu cầu tuyển dụng của các ngành (ví dụ: báo cáo Vietnam Labor Market 2023).
• Lựa chọn cơ sở đào tạo có mức điểm chuẩn phù hợp, thay vì thay đổi ngành học một cách vội vàng.
• Đặt mục tiêu dài hạn: tìm con đường phát triển bền vững, không chỉ dựa vào thu nhập ngắn hạn.

Quá trình định hướng nên là một hành trình đồng hành, nơi phụ huynh đóng vai trò là người hỗ trợ, không áp đặt và không để con tự quyết một mình.

Kết luận

Việc định hướng nghề nghiệp không chỉ là chọn một ngành học mà còn là xây dựng nền tảng cho tương lai lâu dài của con. Khi tránh những sai lầm trên và áp dụng cách tiếp cận dựa trên phân tích thực tế, phụ huynh sẽ giúp con tìm được con đường phù hợp, bền vững và có khả năng phát triển lâu dài.

Bạn đã từng gặp phải những khó khăn nào khi hỗ trợ con lựa chọn ngành? Hãy chia sẻ trong phần bình luận và cùng nhau tìm ra giải pháp tốt nhất!