Việt Nam xuất khẩu bột cá đạt 300 triệu USD trong năm 2025, mở ra cơ hội kinh doanh khổng lồ cho ngành công nghiệp phụ phẩm thủy sản.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), đã công bố số liệu ấn tượng: vào cuối năm 2025, kim ngạch xuất khẩu bột cá của Việt Nam lên tới khoảng 300 triệu USD. Con số này chỉ tính trong lĩnh vực xuất khẩu, chưa bao gồm tiêu thụ nội địa, cho thấy tiềm năng thực sự to lớn.

Thị trường bột cá toàn cầu

Hiện nay, nhu cầu bột cá trên thế giới đang tăng mạnh nhờ vai trò của nó trong thức ăn chăn nuôi, nông nghiệp và các ngành công nghiệp phụ trợ. Theo báo cáo của FAO, Peru chiếm khoảng 20% sản lượng toàn cầu, trong khi Trung Quốc là nước nhập khẩu lớn nhất, chiếm tới 90% tổng nhu cầu toàn cầu.

Tiềm năng và lợi thế của Việt Nam

Việt Nam không chỉ là nhà sản xuất bột cá, mà còn là một trong những nước nhập khẩu đáng kể, với 114.619 tấn nhập khẩu năm 2022, xếp thứ 7 trên thế giới. Sự kết hợp này tạo ra một chuỗi giá trị nội địa mạnh, giảm phụ thuộc vào nguồn cung ngoại.

Sản lượng thủy sản trong nước đang tăng đều: năm 2025, tổng sản lượng đạt 9,95 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm 6,1 triệu tấn (+5,1% so với 2024). Định hướng tới 7 triệu tấn nuôi trồng vào năm 2030 theo Chiến lược Phát triển Thủy sản Việt Nam 2030-2045.

Sản xuất thức ăn thủy sản

Năm 2025, sản lượng thức ăn thủy sản đạt 5,39 triệu tấn, bao gồm 1,4 triệu tấn cho tôm, 2,02 triệu tấn cho cá tra và 1,97 triệu tấn cho các loài khác. Nhu cầu này đang thúc đẩy việc mở rộng sản xuất bột cá.

Doanh nghiệp Việt Nam tận dụng phế phụ phẩm

Tại TP.HCM, Công ty TNHH Phúc Lộc thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm hằng ngày, sản xuất 4.000‑5.000 tấn bột cá mỗi năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Nếu nhận hỗ trợ về vốn và công nghệ, công ty có thể nâng nồng độ đạm lên 64% và giảm nhập khẩu tới 140.000 tấn mỗi năm.

Ở Công ty TNHH Tứ Hải, xương cá đục được sấy khô và xuất khẩu sang Nhật với giá 10 USD/kg, mang lại 10‑12 tỷ đồng doanh thu hàng năm. Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam cũng đã chuyển đổi ghẹ tạp thành riêu ghẹ đóng hộp và bột chitosan – nguyên liệu có giá trị y tế và nông nghiệp lên tới 1.000 USD/kg.

Triển vọng phụ phẩm thủy sản

• Phần đầu tôm: dự kiến chế biến 490.000 tấn thực phẩm.
• Thịt vụn và dạ dày cá tra: 100.000 tấn.
• Mỡ cá tra: 150.000 tấn.
• Vỏ tôm: có thể sản xuất 146.000 tấn thức ăn chăn nuôi.
• Da và bong bóng cá: 80.000 tấn cho ngành mỹ phẩm và dược phẩm.

Đến năm 2030, sản lượng phụ phẩm tôm dự kiến đạt 650.000 tấn (giá trị 80‑100 triệu USD) và cá tra 1,3 triệu tấn (giá trị >500 triệu USD).

Chính sách và hỗ trợ

TS Phạm Quốc Huy, Trưởng Phân viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam, nhấn mạnh: để biến phế phẩm thành “vàng xanh”, cần có chính sách thuế ưu đãi, tín dụng xanh và hỗ trợ công nghệ. Việc điều chỉnh mã HS cho bột cá (hiện thuộc ngành chăn nuôi) sang mã của ngành thủy sản sẽ giúp thống kê và hỗ trợ tốt hơn.

Với sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý, các phụ phẩm hiện đang được xem là rác thải sẽ trở thành nguồn tài nguyên bền vững, góp phần vào nền kinh tế tuần hoàn và nâng cao vị thế của ngành thủy sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.