Trong bối cảnh thế giới đang trải qua thời đại VUCA, với đặc trưng biến động, bất định, phức tạp và mơ hồ, các tổ chức cần phải có năng lực thích ứng để tồn tại và phát triển. Cuốn sách “Quản trị Biến động và Khủng hoảng” của nhóm tác giả, bao gồm Tiến sĩ Lê Mạnh Hùng – Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), đã đưa ra một hướng tiếp cận hệ thống về cả lý luận và thực tiễn. Điều này giúp các nhà quản trị xây dựng năng lực thích ứng và chủ động kiến tạo trong môi trường bất định.

Cuốn sách gây chú ý không chỉ bởi tiêu đề mang hơi hướng thời sự mà còn bởi cách tư duy rất riêng của nhóm tác giả. Những khái niệm trong sách xuất phát từ những trải nghiệm thực tế, được chiêm nghiệm kỹ lưỡng trong quá trình điều hành thực tế. “Quản trị biến động” được giới thiệu như một phản xạ sống còn trước thực tại đầy bất ổn, chứ không phải là một trường phái lý luận mới trong quản trị hiện đại.

Cuốn sách phân tích mối quan hệ giữa biến động – khủng hoảng – rủi ro bằng logic biện chứng, chặt chẽ nhưng không giáo điều; gần gũi đến mức người đọc có thể cảm nhận bằng trực giác. Cuốn sách gắn kết lý luận với các năng lực cụ thể trong quản trị tổ chức, từ hoạch định mục tiêu, dự báo rủi ro, điều chỉnh kế hoạch, ứng phó linh hoạt, cho đến cả một bước tiến dài là “kiến tạo động”, một cách dùng từ rất Việt Nam cho năng lực đổi mới có chủ đích trong điều kiện bất định.

Petrovietnam, một tổ chức mang tính chất “đặc biệt kép”: vừa vận hành trong lĩnh vực năng lượng vốn nhiều biến động, vừa là doanh nghiệp nhà nước với những ràng buộc và giới hạn đặc thù, đã trải qua một “khủng hoảng kép” vào năm 2020. Chính trong bối cảnh ấy, khái niệm “quản trị biến động” lần đầu tiên được hình thành và triển khai đồng bộ. Nhờ vậy, Petrovietnam không những đứng vững qua khủng hoảng mà còn đạt nhiều kết quả tích cực về sản lượng, tài chính, đóng góp ngân sách, quản trị nhân sự và năng lực điều hành.

Từ năm 2021 trở đi, “quản trị biến động” tại Petrovietnam không còn giữ vai trò ứng phó tình thế mà được nâng lên thành phương thức vận hành và văn hóa điều hành doanh nghiệp. Mỗi đơn vị, mỗi cán bộ bắt đầu hiểu rõ: kế hoạch là quan trọng, nhưng khả năng điều chỉnh, ứng biến kế hoạch trong điều kiện thay đổi còn quan trọng hơn.

Năm 2024, Petrovietnam lần đầu tiên ghi nhận mức doanh thu vượt mốc 1 triệu tỷ đồng – con số không chỉ phản ánh quy mô, còn là dấu ấn của một quá trình quản trị chủ động, linh hoạt và đủ bản lĩnh trước biến động liên tục của môi trường kinh tế – địa chính trị toàn cầu.

Tư duy kiểm soát cứng nhắc được thay thế bằng kiểm soát linh hoạt. Văn hóa “thực hiện theo chỉ đạo” dần nhường chỗ cho cách tiếp cận chủ động hơn, phản ứng theo “mục tiêu sống”. Đó là một chuyển hóa thực sự. Và cũng là minh chứng cho việc: một lý luận, nếu đủ sức đứng vững trong thực tiễn khắc nghiệt, sẽ tự thân tìm được chỗ đứng trong hệ vận hành tổ chức.

Cuốn sách “Quản trị Biến động và Khủng hoảng” không hô hào lý thuyết, cũng không cố chứng minh cái mới bằng cách phủ nhận cái cũ. Nhóm tác giả chọn một con đường khác, lặng lẽ hơn, nhưng có giá trị bền vững hơn: quan sát thực tiễn, chiết xuất tư duy, cấu trúc thành luận điểm, rồi chỉ ra cách vận hành, từ chiến lược cấp cao đến điều phối hệ thống và phát triển nguồn nhân lực.

Một điểm đáng chú ý là cuốn sách không tách bạch lý luận với thực hành. Các mô hình quản trị mục tiêu như MBO, KPI, BSC, OKRs được phân tích kỹ, không chỉ ở vai trò lịch sử mà còn trong khả năng thích nghi với môi trường biến động. Sự chuyển dịch từ “mục tiêu cứng” sang “mục tiêu sống”, mục tiêu có thể cập nhật, điều chỉnh theo tín hiệu thị trường và dữ liệu thời gian thực, được minh chứng cụ thể qua cách Petrovietnam vận hành hệ thống dashboard số hóa, cảnh báo và kiểm soát hiệu quả tại hiện trường.

Trong mạch suy nghĩ ấy, từng khái niệm như “quản trị chuỗi giá trị”, “quản trị điều kiện biên”, hay “kiến tạo giá trị mới” đều được trình bày mạch lạc, gắn liền với ví dụ cụ thể và dễ liên hệ đến các cấp độ khác nhau trong tổ chức.

Điều đáng trân trọng là cuốn sách không đặt mục tiêu chứng minh điều gì mới lạ. Giọng văn trung dung, tiết chế. Nhóm tác giả không cố khẳng định mình đúng, họ chỉ chọn cách ghi lại những gì đã thực sự được triển khai, đã kiểm nghiệm qua thực tiễn, với mong muốn chia sẻ một cách làm cụ thể, phù hợp với bối cảnh của một tổ chức có quy mô lớn, nhiệm vụ nặng nề và trách nhiệm đặc thù như Petrovietnam.

Vì thế, cuốn sách này không chỉ dành cho những nhà lãnh đạo cấp cao. Cuốn sách hữu ích cả với những người đang đảm trách vai trò điều hành trung gian, những người phải xoay xở giữa kế hoạch cũ và thực tế mới. Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi khả năng dự báo gần như bằng không, cách tiếp cận “quản trị mục tiêu sống” trong sách này có thể mở ra một lối đi khác: không cần nhìn xa hàng trăm cây số, chỉ cần đủ tỉnh táo để thấy 100 mét phía trước, và bước cho đúng.

Để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận trong mọi chu kỳ thị trường, việc xây dựng một danh mục đầu tư đa dạng với các tài sản không tương quan là rất quan trọng. Tỷ phú Ray Dalio, nhà sáng lập Bridgewater Associates – một trong những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới, đã chia sẻ về chiến lược đầu tư của mình. Mục tiêu cuối cùng của mọi nhà đầu tư là tạo ra tăng trưởng ổn định cho tài sản, nhưng để đạt được điều đó, họ cần một chiến lược dài hạn, hướng đến lợi nhuận bền vững và khả năng chống chịu trước những biến động kinh tế.

Chiến lược ‘All-weather’ của Dalio là một phương pháp thích ứng với mọi hoàn cảnh kinh tế, đảm bảo ổn định lợi nhuận và bảo vệ vốn đầu tư. Chiến lược này xoay quanh việc chuẩn bị cho bốn kịch bản kinh tế phổ biến: tăng trưởng cao, tăng trưởng chậm, lạm phát gia tăng và lạm phát suy giảm. Theo Dalio, việc xây dựng danh mục đầu tư quan trọng hơn việc chọn tài sản yêu thích. Ông khuyến nghị nhà đầu tư cá nhân nên lựa chọn các quỹ ETF được đa dạng hóa theo từng nhóm tài sản, sau đó phân bổ theo nguyên tắc hệ thống.

Danh mục ‘All-weather’ điển hình sẽ bao gồm 30% cổ phiếu, 40% trái phiếu dài hạn, 15% trái phiếu trung hạn, 7,5% vàng và 7,5% hàng hóa khác. Điểm mấu chốt trong chiến lược này là các tài sản trong danh mục không có mối tương quan trực tiếp, do đó có khả năng bù trừ lẫn nhau khi thị trường biến động. Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro tổng thể và duy trì lợi nhuận ổn định mà không cần dự đoán chính xác chu kỳ thị trường.

Dalio nhấn mạnh rằng việc chuẩn bị cho các kịch bản kinh tế khác nhau là rất quan trọng. Khi tăng trưởng kinh tế cao, cổ phiếu và các tài sản rủi ro khác thường có lợi thế. Tuy nhiên, trong thời kỳ tăng trưởng chậm hoặc lạm phát gia tăng, các tài sản như trái phiếu dài hạn và vàng có thể hoạt động tốt hơn. Chiến lược ‘All-weather’ giúp nhà đầu tư chuẩn bị cho các tình huống này và giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động thị trường.

Cuối cùng, Dalio khuyên nhà đầu tư nên kiên nhẫn và kỷ luật khi thực hiện chiến lược đầu tư. Việc duy trì một danh mục đa dạng và không cố gắng dự đoán thị trường là chìa khóa để đạt được lợi nhuận ổn định trong dài hạn. Bằng cách áp dụng chiến lược ‘All-weather’, nhà đầu tư có thể xây dựng một nền tảng tài chính vững chắc và hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững.