Nội dung chính
Zona thần kinh thường bị nhầm lẫn với ‘giời leo’, khiến nhiều người chủ quan dùng mẹo dân gian, làm bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị và đối mặt với những cơn đau mãn tính kéo dài.
Hiểu đúng về Zona thần kinh: Không đơn thuần là bệnh ngoài da
Về mặt y khoa, bệnh zona thần kinh (Herpes Zoster) không phải là bệnh viêm da thông thường mà là một bệnh lý truyền nhiễm do sự tái hoạt động của virus Varicella-Zoster (VZV). Đây chính là tác nhân gây ra bệnh thủy đậu ở trẻ em. Sau lần nhiễm đầu tiên, virus không biến mất mà tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh của hơn 90% người trưởng thành.
Sai lầm từ quan niệm “giời leo” và hệ lụy khôn lường
Tại Việt Nam, một bộ phận lớn người dân vẫn gọi zona là “giời leo” và áp dụng các phương pháp chữa trị truyền miệng như đắp lá, bôi thuốc nam không rõ nguồn gốc. Sự chủ quan này cực kỳ nguy hiểm vì nó làm mất đi “thời điểm vàng” trong 72 giờ đầu – khoảng thời gian then chốt để sử dụng thuốc kháng virus nhằm ức chế sự nhân lên của VZV, giảm thiểu tổn thương dây thần kinh.
Khi tự ý điều trị sai cách, bệnh nhân không chỉ đối mặt với nguy cơ hoại tử da, nhiễm trùng máu mà còn mở đường cho những biến chứng thần kinh nặng nề hơn.
Đau thần kinh sau Zona (PHN) – “Cơn ác mộng” kéo dài nhiều năm
Di chứng đáng sợ nhất của bệnh là chứng đau thần kinh sau zona (PHN). Đây là tình trạng tổn thương dây thần kinh khiến cơn đau kéo dài nhiều tháng, thậm chí hàng chục năm sau khi các mụn nước đã lành hẳn. Cơn đau thường được mô tả như điện giật, dao đâm hoặc cảm giác bỏng rát dữ dội.
TS.BS Trịnh Tú Tâm, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, cho biết trong hơn 15 năm công tác, ông đã gặp nhiều trường hợp bệnh nhân rơi vào tuyệt vọng. Một bệnh nhân nam bị zona vùng thành ngực đã phải chịu đựng nỗi đau suốt 3 năm. Điều đáng nói là tình trạng allodynia (đau do những kích thích không gây đau) khiến ông không thể mặc áo vì chỉ cần một lớp vải chạm vào da cũng gây ra những cơn đau thấu xương.
Hệ quả là người bệnh dần bị cô lập, mất ngủ, suy kiệt cả về thể chất lẫn tinh thần, khiến chất lượng cuộc sống giảm sút nghiêm trọng.
Hiện tượng “Cú đánh kép”: Khi bệnh nền và Zona cùng tấn công
Đối với người trên 50 tuổi hoặc người có bệnh lý mạn tính, zona thần kinh không chỉ là một bệnh lý độc lập mà tạo ra hiện tượng “cú đánh kép”. Một mặt, sự suy giảm miễn dịch tự nhiên theo tuổi tác cùng các bệnh như đái tháo đường, bệnh thận, tim mạch, COPD hay hen suyễn tạo điều kiện cho virus VZV tái hoạt động.
Một khảo sát của Tập đoàn y tế GSK (tháng 3/2026) trên 6.000 người từ 50 tuổi trở lên cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: có tới 54% người bệnh chưa từng thảo luận với bác sĩ về nguy cơ mắc zona, dù 78% lo ngại bệnh này gây gián đoạn sinh hoạt.
Số liệu thống kê y khoa chỉ ra mức tăng nguy cơ mắc zona ở nhóm bệnh nhân mạn tính là rất cao:
- Bệnh nhân đái tháo đường: Tăng khoảng 38% nguy cơ.
- Bệnh nhân tim mạch: Tăng khoảng 34% nguy cơ.
- Bệnh nhân bệnh thận mạn: Tăng khoảng 29% nguy cơ.
Mặt thứ hai của “cú đánh kép” là khi zona xuất hiện, phản ứng viêm toàn thân sẽ khiến các bệnh nền chuyển biến xấu. TS.BS Trần Hòa (Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM) chia sẻ ca lâm sàng một bệnh nhân 56 tuổi bị nhồi máu cơ tim, sau can thiệp vẫn đau ngực kéo dài do bị zona tấn công đồng thời. Đặc biệt, ở người tiểu đường, stress từ cơn đau zona kích thích giải phóng hormone kháng insulin, khiến đường huyết mất kiểm soát trầm trọng.
Giải pháp bảo vệ sức khỏe cho người cao tuổi
Để không trở thành nạn nhân của những cơn đau kéo dài, các chuyên gia y tế khuyến cáo:
- Tuyệt đối không dùng mẹo dân gian: Bỏ thói quen đắp lá, bôi thuốc truyền miệng khi thấy tổn thương da nghi ngờ là zona.
- Nhận diện sớm và can thiệp nhanh: Đến ngay cơ sở y tế trong 72 giờ đầu khi xuất hiện mụn nước kèm cảm giác đau rát một bên cơ thể.
- Quản lý bệnh mạn tính kết hợp dự phòng: Đưa việc tầm soát và dự phòng zona vào lộ trình chăm sóc sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi.
Thay đổi tư duy từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh” chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ hệ thần kinh và đảm bảo quá trình lão hóa khỏe mạnh, an toàn.
Bạn hoặc người thân có đang gặp phải những dấu hiệu bất thường trên da kèm đau rát? Đừng chủ quan coi đó là “giời leo”, hãy tham vấn bác sĩ chuyên khoa ngay hôm nay để tránh những biến chứng đáng tiếc.
